Իշխանությունները վախենո՞ւմ են 20-ամյա ընտրողից: Առաջնորդ չունեցող շարժում
Վերջին տարիներին միտում է ձևավորվել, որը դժվար է անտեսել․ տարբեր մայրցամաքներում երիտասարդ սերունդը՝ հայտնի որպես Gen Z, դառնում է քաղաքական գործընթացների ակտիվ մասնակից։ Եթե նախորդ տասնամյակներում երիտասարդական շարժումները հիմնականում դրսևորվում էին տեղային և կարճաժամկետ ակցիաներով, ապա այժմ խոսքը համակարգային և երկարատև ներգրավվածության մասին է։
Gen Z-ի ակտիվության հիմքում սոցիալ-տնտեսական մի շարք գործոններ են։ Բարձր գնաճ, աշխատաշուկայի անկայունություն, բնակարանային ճգնաժամ, կրթության թանկացում, ինչպես նաև կլիմայական ռիսկեր՝ այս սերունդը մեծացել է համաշխարհային անորոշության պայմաններում։ Այդ ֆոնին երիտասարդները քաղաքական օրակարգը դիտարկում են ոչ թե գաղափարական պայքարի, այլ կյանքի որակի հարցի տեսանկյունից։
Եթե ավանդական քաղաքական շարժումները կառուցվում էին կուսակցական հիերարխիայի վրա, ապա Gen Z շարժումները հիմնականում հորիզոնական են։ Սոցիալական ցանցերը դարձել են ոչ միայն հաղորդակցության, այլև կազմակերպման հարթակներ։ Մոբիլիզացիան հաճախ իրականացվում է օրերի, երբեմն ժամերի ընթացքում՝ առանց դասական առաջնորդների կամ կուսակցական կենտրոնների։
Սա ստեղծում է նոր իրավիճակ․ իշխանությունների համար դժվար է նույնականացնել և վերահսկել շարժման «կենտրոնը», քանի որ այն հաճախ պարզապես գոյություն չունի։ Միաժամանակ, նման կառուցվածքը շարժումները դարձնում է անկանխատեսելի և արագ փոփոխվող։ Ասիայում երիտասարդական բողոքի ալիքները հիմնականում ուղղված են տնտեսական և սոցիալական անհավասարության դեմ։ Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում դրանք հաճախ կապվում են ընտրական գործընթացների թափանցիկության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի հետ։ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում Gen Z-ի ակտիվությունը շեշտադրում է կլիմայական քաղաքականությունը, սոցիալական արդարությունը և մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերը։
Չնայած տարբեր օրակարգերին՝ ընդհանուր հատկանիշը նույնն է․ երիտասարդները պահանջում են հաշվետվողականություն և երկարաժամկետ լուծումներ, ոչ թե կարճաժամկետ քաղաքական խոստումներ։
Մի շարք երկրներում արձանագրվում է հակառակ միտում՝ բողոքի ակցիաների սահմանափակում, թվային հարթակների վերահսկողության խստացում, ակտիվիստների նկատմամբ իրավական ճնշումներ։ Սա ձևավորում է նոր հակասություն՝ թվային սերունդ ընդդեմ թվային վերահսկողության։
Մյուս կողմից, որոշ երկրներում Gen Z-ի քաղաքական ակտիվությունը արդեն ազդում է ընտրական գործընթացների վրա։ Երիտասարդ ընտրողների մասնակցությունը կարող է վճռորոշ դառնալ, հատկապես այն երկրներում, որտեղ ընտրությունների ելքը որոշվում է փոքր տոկոսային տարբերությամբ։
Արդյոք Gen Z-ը կշարունակի մնալ բողոքող ուժ, թե՞ աստիճանաբար կմասնակցի ինստիտուցիոնալ քաղաքական գործընթացներին։ Եթե այս սերունդը սկսի ներգրավվել պետական կառավարման և քաղաքական որոշումների կայացման մակարդակում, հնարավոր է ականատես լինենք արժեքային և կառավարման մշակույթի էական փոփոխությունների։
Այս պահին Gen Z շարժումները չեն ներկայացնում միասնական գլոբալ քաղաքական ուժ, սակայն ակնհայտ է, որ նրանք արդեն վերաձևակերպում են քաղաքական դիսկուրսը։ Եվ որքան էլ տարբեր լինեն երկրների ներքին օրակարգերը, մեկ հանգամանք ընդհանուր է՝ երիտասարդ սերունդը այլևս չի պատրաստվում սահմանափակվել դիտորդի դերով։
