20 Հունվարի, Չորեքշաբթի, 2021
KFC

Թուրքը չի փոխվել 100 տարի անց։ Չի եղել մի կին, որ խուսափի բռնաբարությունից

image_23677

Աղուն Տեր Պողոսյանի պատմությունը

1916 թ., Վան

Աղուն Տեր Պողոսյանը պատմում է, որ 1914 թ. զորահավաքին թուրքական ոստիկանությունը նրանց գյուղում, ծեծ, կողոպուտ ու ավերածություններ անելով, զորք է հավաքագրել: Որից հետո հավաքել են գյուղում մնացած մոտ 60 երիտասարդներին, որոնց գյուղից հանել են ու կոտորել: Գյուղից դուրս գետնահորերում թաքնված, զինված տղաները, կոտորածի լուրն իմանալով, գալիս են օգնության: Կանանց ու երեխաներին փակում են եկեղեցում ու մարտերեն սկսվում: Թուրքական զորքը 3000-ից ավելի էր, ու հայերի զինամթերքը վերջալու պատճառով նրանք քաշվել են սարերը. մարտերը տևել են 21 օր: Գյուղում սկսվել է ծեծն ու դաժան բռնաբարությունը: Ըստ հերոսուհու, չի եղել մի կին, որ դրանից ազատված լինի: Այնուհետև նրանց քշել են Գործոթ գյուղը, որտեղից թուրքերը փախել են հայ կամավորների գալու պատճառով, գրում է armeniangenocide100.org-ը:

Ես, Վանի նաՀանգի Բերկրիի գաւառի Գործոթ գիւղացի Աղունի Տէր Պօղոսեան, 23 տարու, այժմ կ՚ապրիմ Բագուի Հայոց գիւղի 12 Նագորնայա N 57 տանը, ինձ կ՚օգնե Գաղթ, մարմինր: 

Մեր երկրին մէջ կ՚ապրէի ես մեր … տունէ բաղկացած գիւղին մէջ մեր տանը, որ 8 անձերէ կը բաղկանար: Այժմ կը մնանք ես, ամուսինս` Գրիգոր, տալս` Մարգարիտ, սկեսուրս` Լէյլօ և տագրս` Սարգիս, ընդամէնը 5 անձ: Սպաննուած են տագրս` Կարապետ և կեսրայրս` Դաւիթ, ընդամէնը 2 անձ: Ձգած եմ աղջիկս` 4 տարու, Արուսիկս: 

1914 թուի զօրահաւաքին թիւրք կառավարութեան ոստիկանութիւնը մեր գիւղը կու գար և ծեծի ու կողոպուտի և սաստիկ աւերածութիւններու ենթարկելով զօրք կը հաւաքէին: Գիւղ մտնող ոստիկանը պարտաւոր էր առանց հաց ուտելու գիւղէն չգնալ: Կաշառակերութիւնը հաշիւ չունէր և այսպիսի կարգ մը «բարի» սովորութիւններով հաւաքեցին բոլոր զինուոր եղողները: Միանգամայն կը հաւաքէին ևս ցորեն և խոտ, որտեղից ինչքան որ ուզենային: Այս դրութիւնը շարունակուեց մինչև դեկտեմբերի զինաթափութիւնը, որմէ յետոյ մեր տղոցմէ շատերը փախան և գիւղը եկան ու կ՚ապրէին գետնափոր պահարաններու մէջ: Մնացին ևս մի քանի հոգի ամալիա, անոնք ալ պարբերաբար կր փախչէին: Այս օրերէն մի քանի օր առաջ նոյեմբերի մէջերին քիւրտ աշիրաթները եկան Արճէշի կողմէն և դէպի Պարսկաստան կռիւի կ՚երթային, մեր գիւղը մտան և կողոպտեցին ուտելիքի տեսակէտից, ծեծը նոյն օրը սովորական մի բան դարձաւ: Բերկրիի գայմագամ Ամար պէյը, վերցուցած Տէր Յուսկան Որդոյ վանքի Առաջնորդը, իր հետ առած մեր գիւղը եկաւ, հետն բերելով մի քանի հարիւր զօրքեր: Առաջին փորձով գիւղի ռէսը կանչեց իր օգնականներով և անկէ պահանջեց գիւղին զէնքերր: Ռէսը խնդրեց, որ իրան չնեղացնեն, որովհետև զէնքեր չկայ գիւղին մեջ: Ասոր վրա Ամար պէյը, բարկացած, ռէսին տաքացուցած շամբուրներով կը դաղէ մի քանի տեղէն և կը կռտեն: Անկէ յետոյ օգնականներուն կը չարչարեն: 

Այս բանը Առաջնորդին անախորժ երևալուն համար նա կուզէ թողուլ և երթալ և Ամար պէյին կըսէ, թէ եթէ դուն այսպէս պիտի ընես իմ ժողովրդեան, լաւ է, որ ես չտեսնեմ: Ամար պէյը կը պատասխանէ, այս բաներ դու ինքդ ալ պիտի տեսնես և կը հայհոյէ Առաջնորդին, որն որ կը թողնէ կերթայ և քիւրտեր անոր ևս կը տանին և կը կորսնցնեն (ինչպէս երևում է, սպաննել են): Անկէ յետոյ թիւրքերը հաւաքեցին գիւղի մէջէն բոլոր տղամարդկանց` 100-ի մօտ և ատոնց մէջէն 60 հատ երիտասարդ հսկելով, մնացածը ազատ թողուցին: Այդ երիտասարդները գիւղէն դուրս հանեցին և կոտորեցին Կարմիր քար ըսուած տեղը: Ասոնց մէջէն Կարապետ Ոսկանեան, 22 տարեկան երիտասարդ մը, ճողոպրելով ազատուեց և գիւղը գալով` գետնաբոյններու մէջ եղող մեր զինուած երիտասարդներուն մօտ գնալով պատմեց իրողութիւնը: Ասոր վրայ տղերքր այլևս չկրնալով դիմանալ, դուրս ելան իրենց որջերից և եկեղեցու մէջ դիրքեր բռնելով կռուի պատրաստուեցան, հաւաքեցին բոլոր կիները և եկեղեցու մէջ լեցուցին: 

Յաջորդ օրը Ամար պէյը մեր գիւղը եկաւ կրկին և կռիւ սկսեց, անոր օգնական ուժերը հասան և 3000-է աւելի զօրքեր ու բաշիբօզուք քիւրտեր և միլլիներով շրջապատեց գիւղը, բայց մերոնք դիմադրեցին հերոսաբար և կռիւր տևեց 21 օր: Մեր տղաներու պատրօններր լմնցան, 3 հոգի ղրկեցին Վանէն պատրօն բերելու, որոնք որ կը բերեն մինչև գիւղին մօտ և կռիւի պատահել ով կը սպաննուին ու պատրօնները կը տանին թիւրքերը: Ասոնց մէջ էր նաև տագրս` Կարապետը: Մերոնք այլևս ռազմամթերք չունենալով` որոշեցին փախնել, և 21-րդ օրը փախան կռուող տղերքը և քաշուեցան սար: Ասոնցմէ անզէն եղող մասը կոտորուեցաւ, իսկ մնացածը կարողացաւ տեսակով մը ինքզինք ազատել: 

Անկէ յետոյ թիւրք խուժանը գիլղը մտաւ և սկսեց անխնայ կոտորել տղամարդկանց 100-է աւելի անձեր: Սպանուեցին ևս գիւղի քահանան, ահագին չարչարանքով և փայտը բերանր մտցնելով: Այս օրը գիւղի միւտիլրի տղան՝ Արիջան ռէսի ձիթհանքին մէջ մտնելով սկսեց կռուել և 5 քիւրտեր սպանելէ վերջ մենակ կը բռնուի: Քիւրտերը ասոր բռնելէ վերջ աչքերը կը հանեն դաշոյնի ծայրով, փորին ետևի մասը կը ճեղքեն և ձեռքերը մեջը կը դնեն և ահագին չարչարանքներով կր սպաննեն: Այդ Արիջանը 21 տարեկան միջահասակ երիտասարդ էր, պատկանում էր Դաշնակցական կուսակցութեան, մեր գիւղի լաւ երիտասարդներէն էր: Անկարող լինելով աղատուել գիշերով, նա ցերեկով փախաւ, մտաւ ձիթահանք` մօտն ունենալով 10 պատրօն միայն: 

Քրդերը շրջապատում են նորան, սկսւում է կռիւը, նա ձիթահանքից կրակում է և սպաննում է հինգ քիւրտեր, որոնց մէջ աչքի ընկնող մեր հարևան քիւրտ բէկը, որին սպաննելով գոչում է` ահա հանեցի վրէժս: Փամփուշտները հատնելով, նա դուրս է գալիս և փախչում է: Թիւրքերը համազարկ են տալիս հետևից, նա վիրաւորւում և վայր է ընկնում: Սպանւած քիւրտի եղբայրը վերցնում է նորան և իր վրէժը հանում: 

Նոյն օրը սպաննեցին նաև կեսրայրս՝ Դաւիթ, միւս հայերի հետ փողոցում: Անկէ յետոյ մեզ բոլորս հաւաքեցին և ահագին ծեծելէ վերջ կողոպտեցին բոլորիս, մերկացուցին մեզ մի քանի գիւղի կիներուս, մեր վրայ մենակ շապիկ և վարտիկ թողուցին և հսկեցին մեր մէջէն գեղեցիկ կիները ու տարան: Բռնաբարութիւնը անտանելի էր, չեմ կարող ըսել, թէ երիտասարդ կին մը ազատած կը լինի այդ դէպքէն: Նոյն օրը Նախոյեան Մարօ անունով 18 տարու աղջիկ մը կը բռնեն և առևանգել կը փորձեն, այս աղջիկը կը դիմադրէ, առարկելով, թէ ձեզ ընկեր չեմ կարող լինել, ինձ սպաննեցէք: Քիւրտեր երկու ժամ կը ջանան ասոր առևանգել, բայց սա քաջի նման իրեն գետին կը ձգէ և կը հայհոյէ: 

Քիւրտը այլևս բարկանալով` հրացանի մի քանի գնդակներով կը սպաննէ ասոր: Յովսէփեան Ալմաստին, Մովսէսեան Հոռոմին, Հազարեան Խանէին և մի քանի իրենց ընկերներով բռնեցին ու չարչարելով տարան և մինչև այսօր ոչ մի լուր չունենք: Անկէ յետոյ մեզ Բերկրի քշեցին, ուր որ Ամար պէյը մեզ վրայ բարկանալով բոլորը վառել կուզէր և յետոյ մեզ Պստիկ գիւղ ղրկեց, ուր որ երկու օր մնալէ վերջ ղրկեցին Գործոթ գիւղը: Այս ատենն էր, որ ես չկարողացայ տանել քիւրտերու ինծի հետ արած գազանութիւններն և աղջիկս ձգեցի՝ 4 տարեկան Արուսեակս: Մեզ մի քանի օր պահեցին, ուտելու ոչինչ չէին տար, օրական մի ափ ցորեն և այսպէս ալ անցուցինք մի քանի օր ևս: Թիւրքերը փախան, եկան կամաւորները և մենք ազատուեցանք: Ամուսինս և տագրս, որ փախած էին կռուելու տղամարդկանց հետ, գիւղն էին և մեզ գտան: 

1915 թուի յուլիսեան նահանջին գաղթեցինք առանց կորուստ տալու և եկանք Բագու ու կապրինք Հայոց գիւղը: 

ՀԱԱ, ֆ. 227, ց. 1, գ. 472, թթ. 1-3, բնագիր, ձեռագիր:

Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան Թուրքիայում. Վերապրածների վկայություններ, փաստաթղթերի ժողովածու, հ. 1, Վանի նահանգ, ՀԱԱ, Երևան, 2012,էջ 203 -205:

Աղբյուր` armeniangenocide100.org

KFC

Արխիվ

Հունվարի 2021
ԵԵՉՀՈՒՇԿ
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
Դեկտեմբերի

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈւՐԵՐ