Հայ-ադրբեջանական թեման նորից ռուսական առաջնային օրակարգում է. Իրավունք
![](https://henaran.am/wp-content/uploads/2024/07/timthumb-3-3.jpg)
Այն, որ Մոսկվան Հարավային Կովկասի կայունության հարցում սկսելու է տեմպերն արագացնել, դժվար չէ նկատել (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=289172&l=am): Նույնիսկ մի փոքր ուշացում կա՝ նախագահ Ռաիսիի մահվան հետ կապված: Բայց արդեն Իրանում նոր նախագահ է ընտրված, մոտ ժամանակներս կստանձնի պաշտոնը, եւ գործընթացները շարունակվում են` նաեւ կորցրած ժամանակը վերականգնելու իմաստով:
Այսպես, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը նախօրեին հայտարարեց, որ Մոսկվան եւ Թեհրանն ավարտել են «Համապարփակ համագործակցության համաձայնագրի» նախապատրաստական աշխատանքները, եւ շուտով «տեղի կունենա դրա պատմական ստորագրումը»: Ինչպես իրանական, այնպես էլ ռուսական փորձագետների գնահատմամբ, այս պայմանագիրը միանգամայն նոր մակարդակի է հասցնում ռուս-իրանական համագործակցությունը գործնականում բոլոր ուղղություններով: Շատ մեծ դեր է տված տնտեսական կապերին, թեեւ ոչ պակաս պատկառելի բաղադրիչ կա ռազմական գործակցության հետ կապված, որպես տնտեսական զարգացումների անվտանգային երաշխիք: Արդյունքում, ըստ իրանական փորձագետների, այս ամենը էական ազդեցություն կունենա նաեւ ողջ Մերձավոր Արեւելքի վրա, եւ պատահական չէ, որ փաստաթուղթը լրջորեն նյարդայնացրել է Վաշինգտոնին:
Օրինակ` իրանցի հայտնի փորձագետ Հայալ Մուազզին կարծում է, որ համաձայնագրի կնքումից հետո երկու երկրների արտաքին սպառնալիքներին դիմակայելու կարողությունը կավելանա, ինչը կամրապնդի խաղաղությունը Մերձավոր Արեւելքում եւ Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանում։ «Ինչ վերաբերում է Միացյալ Նահանգներին, ապա Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ համագործակցության ամրապնդումը կբարդացնի պատժամիջոցների միջոցով այդ երկրներին մեկուսացնելու ԱՄՆ ջանքերը, Վաշինգտոնի համար շատ ավելի դժվար կլինի տարածաշրջանում իր քաղաքականությունը վարել, եւ երրորդը՝ ԱՄՆ-ը ստիպված կլինի վերանայել իր ողջ աշխարհաքաղաքականությունը: Կարճ ասած. «Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ «Համապարփակ համագործակցության համաձայնագիրը» կարող է խորը ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանային եւ գլոբալ աշխարհաքաղաքականության վրա»:
Մյուս կողմից, որպեսզի նման համաձայնագրի էֆեկտիվությունը լինի մաքսիմալ, մեծ կարեւորություն ունի Հարավային Կովկասում կայուն իրավիճակը՝ բացառելով այստեղ Արեւմուտքի ռազմական ներկայությունը: Եվ այն, որ Իրանն այս օրերին ակտիվացնում է «3+3» տարածաշրջանային հարթակի զարգացման թեման՝ հայտարարելով առաջիկայում Թուրքիայում սպասվող հանդիպման մասին, հենց այս ուղղվածության մեջ պետք է նայել: Նաեւ, որ տարածաշրջանային կայունության համար էական է Թուրքիայի գործոնը: Եվ այն, որ չնայած Մոսկվայի եւ Անկարայի միջեւ այս պահին առկա լարվածությանը, երկու երկրները բարձր մակարդակով ակտիվ բանակցությունները շարունակում են, նույնպես այդ մասին է վկայում:
Միաժամանակ այն, որ Էրդողանը նորից խոսում է մոսկովյան հարթակում Ասադի հետ հանդիպելու ծրագրերի մասին, ակնարկում է, որ ռուս-թուրքական ներկա լարվածության հետ կապված լուծումները սկսում են աստիճանաբար տեսանելի դառնալ: Դա, իհարկե, որոշակի տրամաբանություն ունի: Նախ, ԱՄՆ-ի ներկա վիճակը, իհարկե, ազդում է նաւե Էրդողանի տրամադրությունների վրա՝ Վաշինգտոնի հետ հարաբերությունների անորոշության առումով: Երկրորդը, ուկրաինական հարթակում միանգամայն պարզ տեսանելի են գործընթացներ, որոնք եւս Էրդողանին շատ բան պետք է որ հուշեն:
Այսպես, իհարկե, պատահական չէ, որ Չինաստան այցի ու արտգործնախարար Վան Իի հետ երկարաշունչ զրույցի արդյունքում Ուկրաինայի արտգործնախարար Դմիտրի Կուլեբան սկսեց խոսել Մոսկվայի հետ բանակցություններից. «Ուկրաինական կողմը պատրաստ է երկխոսություն եւ բանակցություններ վարել ռուսական կողմի հետ։ Իհարկե, բանակցությունները պետք է լինեն ռացիոնալ եւ ունենան գործնական նշանակություն՝ ուղղված արդար եւ կայուն խաղաղության հասնելուն»: Ու սա այն դեպքում, երբ Կիեւն օրենքի ուժեվ արգելափակել է ռուսների հետ ամեն մի բանակցություն: Չնայած, այս տեղաշարժը կարելի է հասկանալ: Նիկոլից էլ առաջ, այս պահին Զելենսկին ունի իր ամերիկյան «տանիքի» հնարավոր փլուզման մտավախությունը:
Ավելին, եթե իշխանության գա Թրամփը, ով Զելենսկու վրա դեռ հնուց «ատամ ունի», շատ մեծ է հավանականությունը, որ Կիեւն առհասարակ կարող է իր հարցով ամեն մի բանակցությունից դուրս մնա, երբ թեման, շատ մեծ հավանականությամբ, տեղափոխվի ռուս-ամերիկյան բանակցային հարթակ: Եթե անգամ դա չլինի, եւ կարողանա իշխանության գալ Կամալա Հարիսը, ապա մեկ է, մինչ նրա պաշտոնավարումը, ուկրաինական թեման լրջորեն դուրս է մնալու օրակարգից:
Առավել եւս, որ Վաշինգտոն այցելած Նեթանյահուն փորձում է հիմնական արեւմտյան ուշադրությունը վերադարձնել Իսրայելին, եւ դա արդեն իսկ Կիեւում լուրջ մտավախություններ է առաջացնելու: Վերջապես, ռուսները հարձակվում են գործնականում բոլոր ուղղություններով, մի շարք հատվածներում ուկրաինական պաշտպանությունը փլուզվում է աչքի առաջ: Իսկ դա նշանակում է, որ Կիեւը, որքան էլ իրավիճակը փորձում է գունազարդված ներկայացնել, սակայն ունի մեկ լրջագույն խնդիր. ուկրաինական բանակի մեծ կորուստների արդյունքում կոմպետենտ զինվորականության հիմնական մասը շարքից դուրս է եկել եւ գալիս է:
Փոխարինման համար իրականացնում են ծայրահեղ կոշտ մոբիլիզացիա, սակայն մոբիլիզացվածների հիմնական զանգվածը ո´չ պատրաստվածությամբ եւ ո´չ էլ մոտիվացվածությամբ բանի պետք չեն: Արդյունքում, մինչեւ ԱՄՆ-ում ընտրությունների հետ կապված որոշակիություն լինի, ո՞ւր կհասնեն ռուսական ուժերը, դրանից հետո հնարավոր կլինի՞ պատերազմ շարունակել, որ ամերիկյան նոր իշխանություններն էլ ցանկանան օգնել: Հարցերի պակաս չկա, եւ այն, որ Կիեւը սկսում է խոսել բանակցելուց, պատահական չէ: Իսկ եթե դա հերթական բլեֆը չէ, եւ Զելենսկին իրոք գնա հաշտության պայմանագրի, ապա արդեն անկախ ամերիկյան ընտրությունների ելքից, արեւմտյան ողջ ուկրաինական ռազմավարությունն է փլուզվելու:
Եվ այս իրավիճակը նաեւ Էրդողանի համար կարող է խթան դառնալ՝ Մոսկվայի հետ հարաբերությունները վերջնականապես հստակեցնելու համար: Առավել եւս, որ ԱՄՆ-ում անգամ Քենեդին է սկսել խոսել , թե՝ ԱՄՆ-ում «հեղափոխություն է լինելու»:
Ինչ վերաբերում է «3+3»-ի վերջին մասնիկին՝ Վրաստանին, ապա այն, որ այստեղ Բիձինա Իվանիշվիլու դեմ մահափորձ են կազմակերպում, եւ վրացական իշխանությունների գնահատմամբ՝ նույն ուժերի կողմից, որոնք կազմակերպել էին Թրամփի դեմ մահափորձը, իր հերթին է հուշում, որ Թբիլիսին շատ հեռուն է գնացել ԱՄՆ-ից տարանջատվելու հարցում եւ երեւի այս անգամ կմասնակցի «3+3»-ի հավաքին:
Նման իրավիճակում հարավկովկասյան կայունության համար հիմնական խնդիր է մնում հայ-ադրբեջանական թեման, որը կարծես թե արդեն իսկ մտել է Մոսկվայի առաջնային օրակարգ: