Լսել խրատի ձայնը լռության մեջ

«Տիրոջ խրատը մի՛ արհամարհիր»․ այս խոսքը մեզ հիշեցնում է, որ տառապանքը կամ դժվարությունը ինքնին անիմաստ պատիժ չէ, այլ կարող է դառնալ դաստիարակություն։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից այստեղ բացվում է ցավի իմաստի հարցը. արդյո՞ք տառապանքը միայն բացասական փորձ է, թե՞ այն կարող է լինել ձևավորման ճանապարհ։ Առակացը հուշում է՝ մարդը հասունանում է ոչ միայն հաջողությամբ, այլ նաև փորձություններով։ Տառապանքը կարող է կոտրել մարդուն, բայց կարող է նաև խորացնել նրան, եթե այն ընդունվում է որպես ներքին վերափոխման առիթ։

«Երանելի է այն մարդը, որ իմաստություն է գտնում»․ այստեղ իմաստությունը նույնացվում է կյանքի որակի հետ։ Սա մեզ հիշեցնում է, որ երջանկությունը չի չափվում միայն նյութական բարիքներով կամ արտաքին հաջողությամբ։ Իրական երջանկությունը կապված է տեսողության հետ՝ տեսնել կյանքի խորքը, տարբերել բարին չարից, ճանաչել ինքն իրեն։ Իմաստուն մարդը նա չէ, ով ամեն ինչ գիտի, այլ նա, ով գիտի՝ ինչպես ապրել։ Այդ պատճառով իմաստությունը դառնում է գոյաբանական կատեգորիա՝ գոյության ճիշտ ձևը։

Առակացը խոսում է նաև «ճանապարհների» մասին՝ արդարների ճանապարհն ու ամբարիշտների ուղին։ Սա պարզապես բարոյական հակադրություն չէ, այլ կյանքի երկու տարբեր տրամաբանություն։ Ամբարիշտի ճանապարհը մութ է, որովհետև նա չի հասկանում, թե ինչից է սայթաքում. նա ապրում է առանց ներհայեցման, առանց ինքնաքննության։ Իսկ արդարի ճանապարհը նման է առավոտյան լուսաբացին, որ կամաց-կամաց պայծառանում է։ Այստեղ մեզ տրվում է ժամանակի կարևոր մի պատկեր՝ բարությունը չի բացվում մի ակնթարթում, այն աճում է, ինչպես լույսը՝ աստիճանաբար։

Մեծ պահքի համատեքստում այս հատվածը մեզ հրավիրում է ոչ թե միայն արտաքին զսպության, այլ ներքին ուղղման։ Պահքը դառնում է իմաստության որոնում․ ոչ միայն ինչից հրաժարվել, այլ ինչին մոտենալ։ Եթե հրաժարվում ենք սննդից, ապա որպեսզի քաղցած դառնանք ճշմարտության համար։ Եթե լռում ենք, ապա որպեսզի լսենք մեր խղճի ձայնը։

Այսօր մեզ տրված հարցը կարող է հնչել այսպես․ ո՞ր ճանապարհով եմ քայլում՝ իմաստության, թե՞ մոլորության։ Ո՞ր ձայնն եմ լսում՝ խրատի՞, թե՞ ինքնարդարացման։ Առակաց գիրքը մեզ չի տալիս հեշտ պատասխաններ, բայց տալիս է հստակ ուղղություն՝ ընտրել լույսը, նույնիսկ երբ այն դեռ թույլ է, որովհետև այդ լույսը խոստանում է դառնալ ամբողջական օր։

Այսպիսով, Առակաց 3.11–4.14-ը մեզ սովորեցնում է, որ հոգևոր կյանքը փախուստ չէ ցավից, այլ ցավի մեջ իմաստ գտնելու արվեստ։ Իմաստությունը Աստծուց եկող շնորհ է, բայց այն բացվում է միայն նրան, ով համարձակվում է քայլել լույսի ճանապարհով, անգամ երբ այդ ճանապարհը նեղ է ու պահանջկոտ։